در خوانش شعر، شاعر بنا به وزن یا به ضرورت میزان کردن آهنگ قطعه می تواند اعراب کلمات را بنا به ضرورت تغییر دهد کما اینکه شاملو در جاهایی د ِشنه ( به کسر دال) را دُشنه ( به ضم دال ) خوانده است :
« انکار عشق را
چنین که به سرسختی
پا سفت کرده ای
دُ شنه ای مگر به آستین اندر نهان کرده باشی
که عاشق اعتراف را آنچنان به فریاد آمد که وجودش همه بانگی شد.»
البته بر این مسئله هیچ جای بحثی نیست امّا در برگردان قطعه « نغمهی خوابگرد » اثر گارسیا لورکا واژه ء «خــنج زدن» صرفنظر از اعراب و تلفظ واژه نه تنها جایگزینی غلط بلکه در همنشینی با واژگان دیگر معنا و کاربردی نا هماهنگ و بیجا دارد.
برگردان شعر که شاملو آنرا با صدای خود نیز درکاستی منتشر کرده چنین است:
«سبز، تویی که سبز میخواهم.
خوشهی ستارهگان ِ یخین
ماهی ِ سایه را که گشایندهی راه ِ سپیدهدمان است
تشییع میکند.
انجیربُن با سمبادهی شاخسارش
باد را خِنج میزند.
ستیغ کوه همچون گربهیی وحشی
موهای دراز ِ گیاهیاش را راست برمیافرازد.
«ــ آخر کیست که میآید؟ و خود از کجا؟
خم شده بر نردهی مهتابی ِ خویش
سبز روی و سبز موی،
و رویای تلخاش دریا است. »(1)
با پی جویی در دهخدا تمامی مدخلهای یافت شده ء واژه مزبور بدون در نظر گرفتن اعراب به قرار زیر است:
«« خنج : خ َ
1- باطل . ضايع. (ناظم الاطباء). بيهوده
2- نصيب
3- سود. نفع.
4- راحت . استراحت
5- شادي
6- ناز. عشوه . کرشمه .
آواز. رقص . طرب . عيش .
گم شده .
آوازي که هنگام مجامعت از بيني آدمي برمي آيد. (ناظم الاطباء)
نام درختي است . (يادداشت مولف ): و اندر او [ ناحيت گوزگانان ] درختي است خنج خوانند و چوب وي هرگز خشک نشود و نرم بود چنانکه بر او گره توان افکندن . (حدود العالم ). و اين ناحيت [ خرخيز ] مشک بسيار افتد و مويهاي بسيار و چوب خدنگ و چوب خنج و دسته کارد ختو خيزد. (حدود العالم ).
خنج: خُ
1- بوم و جغد
2- نام يکي از دهستانهاي شش گانه بخش مرکزي شهرستان لار است بحدود و مشخصات زير: شمال : دهستان بيدشهر و بنارويه و افرز از شهرستان فيروزآباد، جنوب دهستانهاي اردو بيرم ، خاور دهستان حومه لار، باختر دهستان علامرودشت بخش کنگان . اين دهستان در شمال باختري بخش واقع و در شمال آن کوهستان ليتو و در جنوب آن کوه گوگردي قرار گرفته . هواي آن گرم و خشک و آب مشروب آن از رودخانه قره آغاج و قنات و چاه و چشمه است . زراعت اين دهستان بيشتر ديم است . محصولات آن عبارتند از: غلات و خرما و برنج و پنبه و تنباکو و کنجد و لبنيات . شغل اهالي زراعت و گله داري و کسب و صنايع دستي معموله قالي و گليم بافي است . اين دهکده از 40 آبادي بزرگ و کوچک تشکيل شده و تعداد نفوس آن در حدود ده هزار نفرند و قراء مهم آن عبارتند از: سه ده ; بيخومه بيغرد; تخته ، سلف آباد; گرهشت ; گورده ; زنگ و مهمله ; هفتوان . مرکز دهستان قصبه خنج است و طايفه عمله از ايل قشقائي در آن محل سکني دارد. (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 7). رجوع به فارسنامه ناصري شود.
3- قصبه مرکزي دهستان خنج بخش مرکزي شهرستان لار با 3332 تن سکنه . آب آن از چاه و محصول آن غلات و خرما است . شغل اهالي کسب و مکاري و صنعت دستي گيوه بافي است . مرکز دسته ژاندارمري و دبستان بدانجاست . بناي مسجد سنگي و مناره کاشي آن قديمي است . (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 7).
4- دهي است از دهستان جندق بيابانک خور شهرستان نائين . (يادداشت بخط مولف ).
5- دهي است از دهستان نيم بلوک بخش قاين شهرستان بيرجند. داراي 205 تن سکنه . آب آن از قنات و محصول آن غلات و زعفران و شغل اهالي زراعت و مالداري و راه مالرو است . (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 9(. »»
با توجه به مدخلهای یافته شده در دهخدا اول محرز می شود که « خنج زدن » درمعنای فعل اساساً کاربردی غلط محسوب می شود ثانیاً خنج (به کسر خ) به عنوان مدخل در دهخدا درج نشده است که می توان آنرا بنا به ضرورت خوانش شعری با تلفظ خـِنج ( به کسر خ ) پذیرفت، بنابراین بر اساس مدخلهای یافته شده، خنج (به فتح خ ) در برگردان، تقرّب معنایی بیشتری دارد چرا که خنج ( به ضم خ ) در معنای جغد یا درمعنای روستایی در نزدیکی لار!! در ترکیب معنایی کاملاً بی معناست اما خنج زدن (به فتح خ) در تطبیق معنایی در خلال شعر هم برگردان بجایی نیست؛ باز معنایی شعر با معنای اخیر چنین خواهد بود :
انجیر بن با سنباه شاخسارش باد را باطل می کند!؟
انجیر بن با سنباده شاخسارش باد را شادی می زند!؟
یا انجیر بن با سنباده شاخشارش باد را ناز و عشوه می زند؟!!
یا ....
اما با استناد به متن انگلیسی(2) این قطعه می توان به معنایی دقیقتری راه جست
بر اساس متن انگلیسی شعر چنین آورده شده است:
« انکار عشق را
چنین که به سرسختی
پا سفت کرده ای
دُ شنه ای مگر به آستین اندر نهان کرده باشی
که عاشق اعتراف را آنچنان به فریاد آمد که وجودش همه بانگی شد.»
البته بر این مسئله هیچ جای بحثی نیست امّا در برگردان قطعه « نغمهی خوابگرد » اثر گارسیا لورکا واژه ء «خــنج زدن» صرفنظر از اعراب و تلفظ واژه نه تنها جایگزینی غلط بلکه در همنشینی با واژگان دیگر معنا و کاربردی نا هماهنگ و بیجا دارد.
برگردان شعر که شاملو آنرا با صدای خود نیز درکاستی منتشر کرده چنین است:
«سبز، تویی که سبز میخواهم.
خوشهی ستارهگان ِ یخین
ماهی ِ سایه را که گشایندهی راه ِ سپیدهدمان است
تشییع میکند.
انجیربُن با سمبادهی شاخسارش
باد را خِنج میزند.
ستیغ کوه همچون گربهیی وحشی
موهای دراز ِ گیاهیاش را راست برمیافرازد.
«ــ آخر کیست که میآید؟ و خود از کجا؟
خم شده بر نردهی مهتابی ِ خویش
سبز روی و سبز موی،
و رویای تلخاش دریا است. »(1)
با پی جویی در دهخدا تمامی مدخلهای یافت شده ء واژه مزبور بدون در نظر گرفتن اعراب به قرار زیر است:
«« خنج : خ َ
1- باطل . ضايع. (ناظم الاطباء). بيهوده
2- نصيب
3- سود. نفع.
4- راحت . استراحت
5- شادي
6- ناز. عشوه . کرشمه .
آواز. رقص . طرب . عيش .
گم شده .
آوازي که هنگام مجامعت از بيني آدمي برمي آيد. (ناظم الاطباء)
نام درختي است . (يادداشت مولف ): و اندر او [ ناحيت گوزگانان ] درختي است خنج خوانند و چوب وي هرگز خشک نشود و نرم بود چنانکه بر او گره توان افکندن . (حدود العالم ). و اين ناحيت [ خرخيز ] مشک بسيار افتد و مويهاي بسيار و چوب خدنگ و چوب خنج و دسته کارد ختو خيزد. (حدود العالم ).
خنج: خُ
1- بوم و جغد
2- نام يکي از دهستانهاي شش گانه بخش مرکزي شهرستان لار است بحدود و مشخصات زير: شمال : دهستان بيدشهر و بنارويه و افرز از شهرستان فيروزآباد، جنوب دهستانهاي اردو بيرم ، خاور دهستان حومه لار، باختر دهستان علامرودشت بخش کنگان . اين دهستان در شمال باختري بخش واقع و در شمال آن کوهستان ليتو و در جنوب آن کوه گوگردي قرار گرفته . هواي آن گرم و خشک و آب مشروب آن از رودخانه قره آغاج و قنات و چاه و چشمه است . زراعت اين دهستان بيشتر ديم است . محصولات آن عبارتند از: غلات و خرما و برنج و پنبه و تنباکو و کنجد و لبنيات . شغل اهالي زراعت و گله داري و کسب و صنايع دستي معموله قالي و گليم بافي است . اين دهکده از 40 آبادي بزرگ و کوچک تشکيل شده و تعداد نفوس آن در حدود ده هزار نفرند و قراء مهم آن عبارتند از: سه ده ; بيخومه بيغرد; تخته ، سلف آباد; گرهشت ; گورده ; زنگ و مهمله ; هفتوان . مرکز دهستان قصبه خنج است و طايفه عمله از ايل قشقائي در آن محل سکني دارد. (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 7). رجوع به فارسنامه ناصري شود.
3- قصبه مرکزي دهستان خنج بخش مرکزي شهرستان لار با 3332 تن سکنه . آب آن از چاه و محصول آن غلات و خرما است . شغل اهالي کسب و مکاري و صنعت دستي گيوه بافي است . مرکز دسته ژاندارمري و دبستان بدانجاست . بناي مسجد سنگي و مناره کاشي آن قديمي است . (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 7).
4- دهي است از دهستان جندق بيابانک خور شهرستان نائين . (يادداشت بخط مولف ).
5- دهي است از دهستان نيم بلوک بخش قاين شهرستان بيرجند. داراي 205 تن سکنه . آب آن از قنات و محصول آن غلات و زعفران و شغل اهالي زراعت و مالداري و راه مالرو است . (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 9(. »»
با توجه به مدخلهای یافته شده در دهخدا اول محرز می شود که « خنج زدن » درمعنای فعل اساساً کاربردی غلط محسوب می شود ثانیاً خنج (به کسر خ) به عنوان مدخل در دهخدا درج نشده است که می توان آنرا بنا به ضرورت خوانش شعری با تلفظ خـِنج ( به کسر خ ) پذیرفت، بنابراین بر اساس مدخلهای یافته شده، خنج (به فتح خ ) در برگردان، تقرّب معنایی بیشتری دارد چرا که خنج ( به ضم خ ) در معنای جغد یا درمعنای روستایی در نزدیکی لار!! در ترکیب معنایی کاملاً بی معناست اما خنج زدن (به فتح خ) در تطبیق معنایی در خلال شعر هم برگردان بجایی نیست؛ باز معنایی شعر با معنای اخیر چنین خواهد بود :
انجیر بن با سنباه شاخسارش باد را باطل می کند!؟
انجیر بن با سنباده شاخسارش باد را شادی می زند!؟
یا انجیر بن با سنباده شاخشارش باد را ناز و عشوه می زند؟!!
یا ....
اما با استناد به متن انگلیسی(2) این قطعه می توان به معنایی دقیقتری راه جست
بر اساس متن انگلیسی شعر چنین آورده شده است:
Green, how I want you green.
Big hoarfrost stars
come with the fish of shadow
that opens the road of dawn.
The fig tree rubs its wind
with the sandpaper of its branches,
and the forest, cunning cat,
bristles its brittle fibers.
But who will come? And from where?
She is still on her balcony
green flesh, her hair green,
dreaming in the bitter sea.
Big hoarfrost stars
come with the fish of shadow
that opens the road of dawn.
The fig tree rubs its wind
with the sandpaper of its branches,
and the forest, cunning cat,
bristles its brittle fibers.
But who will come? And from where?
She is still on her balcony
green flesh, her hair green,
dreaming in the bitter sea.
The fig tree rubs its wind with the sandpaper of its branches,
RUB در معنای فعلی، دارای معادلهای زیر است:
1- صیقل دادن، جلا دادن، برق انداختن
2- ساییدن، به هم مالیدن،
3- مالاندن، مشت و مال دادن.
بنابراین برگردان شعر با معنای ساییدن و سودن صحیح تر به نظر می رسد که :
« انجیر بن با سمباده شاخسارش باد را می ساید »
مالاً با استناد به متن شعر به زبان انگلیسی و پی جویی خنج زدن در دهخدا این نکته محرز می شود که خنج زدن در این برگردان نا مانوس با متن اصلی است و ربط آنچنانی با متن اصلی شعر ندارد خصوص آنکه خنج زدن در معنای فعلی نیز کاربردی بجا نیست.
*****************
1- http://www.shamlou.org/index.php?option=com_content&task=view&id=211&Itemid=82
2- http://www.poets.org/viewmedia.php/prmMID/15432#spanish
RUB در معنای فعلی، دارای معادلهای زیر است:
1- صیقل دادن، جلا دادن، برق انداختن
2- ساییدن، به هم مالیدن،
3- مالاندن، مشت و مال دادن.
بنابراین برگردان شعر با معنای ساییدن و سودن صحیح تر به نظر می رسد که :
« انجیر بن با سمباده شاخسارش باد را می ساید »
مالاً با استناد به متن شعر به زبان انگلیسی و پی جویی خنج زدن در دهخدا این نکته محرز می شود که خنج زدن در این برگردان نا مانوس با متن اصلی است و ربط آنچنانی با متن اصلی شعر ندارد خصوص آنکه خنج زدن در معنای فعلی نیز کاربردی بجا نیست.
*****************
1- http://www.shamlou.org/index.php?option=com_content&task=view&id=211&Itemid=82
2- http://www.poets.org/viewmedia.php/prmMID/15432#spanish
|